Dalgalandım da Durulamadım: Geçmişe Duyulan Öfkenin Temeli

0 0

Öfke aşılması ve yaşanması sıkıntı, gelince insanın gözünü kör eden, her şeyi unutturan; bazen saman alevi üzere sönen, bazen dinmek bilmeyen, hem çok yararlı ve olması gereken bir duyguyken hem çok ziyanlı ve yıkıcı olabilen karmaşık bir histir. Bu yazımda olabildiğince sizi sıkmadan müşahedelerim, deneyimlerim ve bilgilerim ışığında öfkenin temelini, ortaya çıkışını ve geçmişle temasını anlatmaya çalışacağım.

Geçmişi düşünmek, yargılamak, pahalandırmak, yaşananları süzgeçten geçirmek güç sıkıntıdır zira geçmiştir ve değiştirme imkânımız yoktur fakat genelde beşerler var olanı kabul etmez ve değiştirme gayretine girerler. Geçmişin keşkeleri ve geleceğin belirsizliğinin ortasına sıkışıp kalmak en çıkmaz sokaktan dahi çıkmaz sokaktır. Geçmiş, pişmanlıklar, hayal kırıklıkları, karmaşa, fedakarlıklar, hassasiyetler, kızgınlıklar, kırgınlıklar, çatışmalar, hengameler ve kaos… Okurken bile insanın bir iç çekesi geliyor değil mi? Geçmiş, yaşadıklarımızla yahut yaşamadıklarımızla, yaptıklarımız yahut yapmadıklarımızla, başardıklarımız yahut kaybettiklerimizle, sevdiklerimizle yahut sevmediklerimizle, uygunuyla yahut kötüsüyle birlikte şekillenmiş bugünümüzü oluşturan hayatımızın değiştiremediğimiz bir kısmıdır. Bugün olduğunuz kişiyi meydana getirmiş olan geçmişi düşünmek, geçmişte olan anılarınızı, kendinizi, sevdiklerinizi, tecrübelerinizi hatırlayıp yad etmek, geçmiş anılarını gerek birileri ile gerek toplumsal hesaplarında paylaşmak insanların birçoklarında gözlenen bir tavırdır. Geçmişi düşünmek pek muhtemel olağan bir durumken insanı huzursuz etmeyip tersine keyiflendirebilecek bir şeyken; geçmişe takılı kalmak, yaşantıları değiştiremiyor olmanın hüznüne boğulmak, hatta değiştiremiyor olmanın verdiği çaresizliğin, ümitsizliğin birçok vakit öfke olarak çıkması, hayatın akışını bozan; bugün olduğunuz kendinizi, vakti, yeri kaçırmaya sebep olan, geçmişten çıkamamaya neden olan, geleceği sağlıklı temeller üzerine kurmayı engelleyen bir davranıştır. Daima duyarız yastığa başına koyduğunda rahat olmalı insan diye; vicdanen rahat sorunlar varsa o gece rahat bir uyku çekilir lakin bir de pişmanlıklar, kederler, hayal kırıklıkları, keşkeler varsa o vakit geceler haram olur. Şöyle mi yapsaydım, şunu mu deseydim, o bana bunu nasıl yapar, hangi cüretle bana bunu yaptı üzere çeşitli niyetler zihinde belirince ve birikince geçmişi değiştirememenin verdiği ümitsizlik ve çaresizlik ile birlikte öfke hissinin çıkması kaçınılmaz bir son olur. Gelin biraz öfke nedir, nasıl ortaya çıkar inceleyelim; Öfke, kişinin haz alma hissini engelleyen her türlü durum, olay ya da şahsa karşı geliştirdiği bir histir diyebiliriz lakin bu tarifin tersine öfke insanları koruyan, hayatta kalmamızı sağlayan ziyadesiyle fonksiyonel ve gerekli bir histir birebir vakitte. Nasıl oluyor da birebir olguya dair yapılan iki tarif birbirinin bu kadar zıttı olabiliyor? Bu tariflerin doğrultusunda öfkeyi kendi içinde fonksiyonel öfke ve fonksiyonel olmayan öfke formunda ikiye ayırabiliriz. Fonksiyonel olan öfke hayatta kalmamızı, sonlarımızı müdafaamızı, hürmet görmemizi, kendimizi ve ailemizi ve sevdiklerimizi müdafaamızı sağlar. Bizi rahatsız eden bir durum karşısında öfkelenip hakkımızı aramak, tahminen de uğradığımız bir haksızlık karşında kendimizi savunabilmek ve sonlarımızı koruyabilmek kıymetli problemlerdir. Fonksiyonel olan öfke bizi korur, ziyan görmemizi maniler, hayatta kalmamızı sağlar hatta kendimize hürmet duymamızı dolasıyla insanlardan da hürmet görmemizi sağlar lakin fonksiyonel olmayan öfke genelde hissettiğimiz diğer hislerin üzerini örten, gerçek bir öfke değildir. Pekala bu kadar sağlıklı olan bir his nasıl oluyor da neredeyse tüm hayatımızı münasebetlerimizi alt üst ediyor?

İfade edilemeyen içe atılan hisler yersiz, vakitsiz öfke patlamalarına neden olabilir.

Kırgınlık olmasın, sorun çıkmasın, kimseyi üzmeyeyim, etrafımdaki insanları kaybetmeyeyim diye yaşanan şeyleri kişinin tabir etmemesi ve iç dünyasının derinliklerine gömmesi daha büyük meselelerin yaşanmasına, şiddetli öfke patlamalarına yol açabilir. Öbür bir yandan öfkenin temeline baktığımızda gerilim, dehşet, hayal kırıklığı, çaresizlik üzere hisler; güçsüz hissedilen, gerilime girilen, ruhsal olarak zorlanılan durumlar, öfke hissine neden olabilir. İstediğine ulaşamama, engellenme, beklentilerinin karşılanmaması, yetersizlik duygusu, yalnızlık, itilmişlik üzere birtakım haksızlıklara yahut saygısızlıklara maruz kalma, hakikat anlaşılamadığını hissetme üzere durumlar öfkeyi ortaya çıkaran öteki durumlardır. Örneğin kişi zihninde geçmişin pişmanlıklarıyla ya da insanlara gösterdiği çok fedakarlıkları ve bu fedakarlıkların karşılık bulmayışını, her şeyi onun düşündüğünü, tüm yükün onda olduğu, insanları kırmamak için verdiği sınırsız uğraşı fakat insanların onu zerre düşünmeden yakıp yıktığını düşünüp duruyor, günleri mahvolmuş, baş düşünmekten kazan üzere olmuş o sırada istediği kıyafetini dolapta bulamıyor, dolapta birçok kıyafet var fakat istediğini bulamayınca şalterler o vakit atıyor. Gözünün gördüğüne bağırıyor, hudut küpüne dönüşmüş. Ben o kıyafeti giyecektim nasıl olur da kirli, beni hiç mi düşünmüyorsunuz, hiç mi iddia edemiyorsunuz ne giyeceğimi, giymek istediğim kıyafetin hiç mi bir ehemmiyeti yok üzere isyanlar çıkar. Bu kıyafet olayına baktığımızda görüyoruz ki kişinin içinde biriken hayal kırıklıkları, hüzün, pişmanlık ufak bir kıvılcım ile (sadece bir kıyafet sorunu ile) şiddetli bir öfke olarak ortaya çıkabiliyor. O denli bir öfke çıkıyor ki ortalık kırılıyor dökülüyor, kişi etrafındakilerle daima bir gerginlik ve çatışma içine girebiliyor. Yalnızca kıyafet üzerinden gittik fakat sınırsız örnek verebiliriz ve bu örnekler her kişinin kendi hayatına özeldir ve o kişinin özelinde örnekler verilebilir zira herkesin, ıstırabı, kırgınlığı, kızgınlığı, tecrübeleri kendine özeldir. Keder, hayal kırıklığı, pişmanlık yükü ağır duygulardandır, bu hisleri deneyimlemek zordur ve genelde öteki bir his ile üzeri kapatılır ve çoğunlukla bu hislerin üzerini kapatan öfke olur. Zira öfkesiyle hudut küpüne dönmüş bireydeki üzüntüyü kolay kolay kimse fark edemez, öfkenin dozu arttıkça kimse o bireye neyin var diye sormaya cüret edemez. Bu öfkeli hal birebir vakitte dışardan da gözükür bakışlar dikleşir ve gözler daralır; dudaklar birbirine bastırılır, beden ısısı ve kalp atışı artar; beden duruşu kabarmış bir hal alır. Bu nedenle öfke, önüne geçilmesi son derece sıkıntı olan bir his birikimi ya da his patlaması halinde karşımıza çıkmaktadır. İşte bu noktada fonksiyonel olmayan öfkenin içerdiği his birikiminin temeli enkaz haldedir. Psikoterapi seanslarında öfke ile ilgili konuştukça aslında sıkıntının öfke olmadığı temelde hissettiği o hislerin öfke olarak dışa vurulduğunu görürüz.

Öfke o denli bir histir ki bir yandan “öfkesiz bir kimlik yok olmuş bir kimliktir” öteki bir yandan öfke insanın hayatını zehir eden bir histir. Bu karmaşık hissin ziyanlı kısımlarından kurtulup sağlıklı olan öfkeyi deneyimlemek kişinin hayatındaki birden fazla tıkanıklığı açacaktır ve nefes almasını saplayacaktır; dalgalanıp da bir türlü durulamayan hayatına tahminen de dinginlik ve huzur getirmesini sağlayacaktır…

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.