Hislerin Nörobiyolojisi

0 0

Beden lisanımızı anlayabilmek için evvel hisleri anlamamız gerekir. Öfkeli hissettiğimizde, korktuğumuzda yahut şaşırdığımızda vücudumuz farklı reaksiyonlar verir. Zira kan akışı his durumuna nazaran vücudun farklı yerlerine ağırlaşır. Bir olay yaşadığımızda birinci olarak fizyolojik reaksiyon veririz, akabinde his düzeneğimiz devreye girer. Örneğin; bir aslan gördüğümüzde beyinde amigdala bölgesi aktive olur ve böylelikle dehşet hissini ağır hissederiz. Bunun sonucunda kan akışı kaçmayı kolaylaştıracak halde bacaklardaki kaslara yönelir. Evrimsel açıdan baktığımızda hayatta kalmak için hislere muhtaçlığımız vardır bir tehlike gördüğümüz vakit savaş kaç düzeneği devreye girer. Cinsin birinci gayesi hayatta kalabilmektir.

Duygular ömür için gerekli olan yaşadığımız olayları söz etme biçimimizdir. Örneğin; haksızlığa uğradığımızda öfkelenir, sevdiğimiz birini kaybettiğimizde üzülür, başarılı olduğumuzda keyifli oluruz ve bunu hislerle söz ederiz

Duygu, beynin fonksiyonları ile oluşur Limbik sistem olarak tanımlanan bölge, beyin-duygu bağında kıymetlidir . Ventromedial prefrontal korteks, duygusal reaksiyonları düzenlemede faal rol oynar. Amigdala, dehşet öfke ile alakalıdır. Araştırmalar seratonin düzeyi düşükse öfke ve saldırganlığın arttığını söyler

Yüz geribildirim hipotezine nazaran gülümsediğimizde olumlu his kasları aktive olur ve bu durum hormon salınımını tetikler. Evvel fizyolojik reaksiyon sonra his oluşumu hipotezine dayanarak keyifli olmadığımız anlarda bile gülümsediğimizde olumlu hisler yaşarız. Olumlu hisleri yaşadığımızda olumlu kararlar verme ihtimalimiz daha yüksektir

Bir olayla ilgili karar verirken beynimiz çok birçok ihtimal evvel zihinde yaşar ve bu olasılıklara karşı oluşturulan duygusal cevaplara nazaran berbat ihtimalleri otomatik olarak eleyerek karar verir. Aslında bilişlere verilen duygusal karşılıklar kararlarımızda aktiftir.

Damasio’ya nazaran hisler temel ve toplumsal olarak ikiye ayrılır: Temel hisleri bilinçdışı süreçlerde, toplumsal hisleri ise öğrenme ve çevresel faktörlerle alakalı olduğunu tabir eder. Hatta çok akılcı daima mantığıyla hareket ediyorum diyen beşerler bile aslında farkında olmadan bilinçdışı hislerle hareket edebilir güçlü hisler kanıyı tesirler.

Duyguları öğrenebiliyor muyuz? Yapılan hayvan deneylerinde bir farenin şok ile birlikte sesin eşleştirilirmesinde farelerde bir müddet sonra o sesi duyduğunda dehşet yaşadıkları ve endişe hissini ne kaideyle aldıklarını öğrendiğini görüyoruz tıpkı halde beşerler da travmatik anılarında on eşleşen koku ve ses üzere uyaranlarla anksiyeteye eşleştirilir ve buna misal koku ve seslerden anksiyete ataklari yaşayabilir. Bu araştırmalar doğrultusunda şunu söyleyebiliriz: hayvan deneylerinde ve insanların yaşadıkları tecrübelerden yola çıkarak endişe öğrenilir ve bu beyinde amigdala ile bağlıdır. Kaygı üzere diğer hisleri da öğreniyoruz.

Empati sözünün Türkçe manası kişinin eş duyum sağlayabilmesidir yani kişi kendisini karşısındakinin yerine koyarak onun neler hissettiğini duygu, niyet ve davranışlarının neler olabileceğini anlayabilmesi olarak tanımlanır. Empatinin ruhsal boyutu daha gündemde olmasına karşın, biyolojik boyutunun da olduğu kanıtlanmıştır. Empati ile ilgili nörobilim çalışmalarında ağrı ile ilgili şöyle bir deney yapılmıştır: Diğer birisinin ağrısına tanıklık ettiğimizde somatasensoryal sürece aktive olacağı için beyninizdeki nöral ağın bir kısmı da aktive olur ağrıyı deneyimleriz. Motamot nöronların aktivasyonu ile karşımızdaki insanın hissettiklerini anlayabilir, empati kurabilir ve toplumsal bağlantılarımızı düzenleyebiliriz. Birden fazla vakit sorarız kendimize neden kimi beşerler daha empatik? Bu sorunun karşılığını yalnızca psikoloji bilimi ile birlikte biyoloji ile alakalı olduğunu da hatırlamalıyız. Her insanın kendine özel biyolojik, ruhsal ve toplumsal yapılanması var bu nedenle birbirimizle kıyaslamamalıyız. Ruhumuza vücudumuza bize âlâ gelen, yalnız hissetmeyeceğimiz, inanç duyduğumuz beşerlerle vakit geçirmeye itina göstermeliyiz. Son olarak Aristoteles’in öfke duygusu ile hoş bir kelamını paylaşmak isterim: Her kişi öfkelenir, bu çok kolaydır; lakin tam istenilen şahsa, tam ölçüsünde, tam vaktinde, tam yerinde, tam formülünce öfkelenmek, ne herkesin yetkinliğindedir, ne de kolaydır.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.