Kişiliğin Yapı Taşları (İd, Ego, Süperego)

0 1

Bu yazıda psikoloji biliminde çok kıymetli olan ve kişilik gelişiminin temelini oluşturan, Freud’un ortaya atmış olduğu id, ego ve süperego kavramlarından bahsedeceğim.

Freud’a nazaran, benlik 3 katmana ayrılmıştır. İd, ilkel benlik ya da alt benlik, ego, benlik ve süperego, üst benliktir. İnsan doğduğu vakit evvel ilkel benliği ile var olur, vakitle ego ve süperego gelişir.

İd, yani ilkel benlik, ilkel dürtülere nazaran yaşar. Mantık ya da kural aramaz. İçgüdüsel hareketlerdir. Haz unsuruna nazaran hareket eder, yani asıl maksadı dürtülerin tatmine ulaşmasına yöneliktir. Buna örnek olarak, bebekleri gösterebiliriz. Şimdi ego gelişimi olmadığı için; dürtülerini tatmin etmeye yönelik ilkel davranışlarla davranırlar. Acıktığı vakit çabucak yemek ister, tuvaleti geldiği vakit yapar, gaz çıkarmak istediği ya da geğirmek istediği vakit bunu yapar, yapamazsa da rahatsız olur, sanki şu anda toplum içinde miyim bu yaptığım ayıp mı diye düşünmez. Tabiki bebeklik periyodunda ilkel benlik ile hareket edilmesi epeyce olağandır. Lakin yetişkin olduktan sonra, egonun idi denetim etmesi gereken noktada bunu yapamaması ve ilkel dürtülere nazaran yaşamaya devam edilmesi, bir problemdir.

Ego ise ; ilkel benliğin hazza ulaşma yolunda birtakım kuralların olduğunu hatırlatan düzenektir. Bir nevi düzenleyicidir, insanın iç dünyasının haz arayışı ile dış dünyanın gerçekleri ortasında istikrar sağlamaya çalışır. Örneğin bir toplantıda karnı çok acıkan birisinin çabucak koşup kendisine yiyecek bir şeyler aramaya başlamaması, evvel toplantının bitmesini beklemesi durumu, egonun denetimi ile sağladığı bir durumdur. Ego, çocuklukta yavaş yavaş gelişmeye başlar. Hem dürtülerin farkına varılır hem de dış dünyadaki şartlar anlaşılır.

Süperego ise; insanın bedeller bütünüdür. Hak, hürmet, ayıp, yasak vb. kavramları temsil eder. Neyin gerçek, neyin yanlış olduğu, hangi hareketlerin toplum tarafından kabul gördüğü, hangilerinin cezalandırıldığı, nelerin ayıp olduğu vb. kavramlarının zihinde şekillenmesi ve içselleştirilmesidir. Böylelikle kişinin kendi paha yargıları oluşur ve etrafında kimse olmasa bile bu kıymet yargılarıyla hareket etmeyi öğrenir. Daha çok baskılayıcı bir sistemdir ve vicdan, suçluluk, utanç üzere hislerle özdeşleşir. 5-6 yaşlarında gelişmeye başlar.

Ego ve süpergo katmanları, daha sonra oluşur fakat bunların oluşumuyla birlikte id büsbütün ortadan kalkmaz. Her beşerde 3 katman da bulunur, yalnızca bunların istikrarı bireyden şahsa nazaran değişkenlik gösterebilir. Sağlıklı bir yetişkinde, idin dürtüleri tolere edilebilecek seviyede karşılanır ve süpergonun baskısı da kişiyi probleme sokmayacak bedel yargıları ile birlikte şekillenir. Birtakım durumlarda daha dürtüsel davranılabilir, lakin genel olarak dış dünyaya uyumlu bir formda hareket edilip, belli kıymet yargılarına sahip olunur. Örneğin, çok acıkmış olduğumuz bir durumda, o anda yemekten öteki şey düşünemeyerek başka bütün işlerimizi erteleriz ve önceliği yemek yemeye veririz (id) lakin bunu yeniden de dış dünyaya uyumlu bir formda yaparız (ego), hiç tanımadığımız bir insanın elinden gidip yemeğini almayız, zira bunun yanlış bir davranış olduğunu biliriz (süperego).

Benliğin bir kısmının fazla baskın olması, çeşitli problemlere sebep olur. Örneğin daima id baskın olarak yaşayan bireyler; ekseriyetle diğerlerine hürmet duymayan, kendi çıkarını düşünen ve buna nazaran hareket eden, hengame etmekten çekinmeyen, istediğini elde etmek için her yolu deneyen ve engellenmeye tahammülü olmayan, haz hissini erteleyemeyen, istediği şeye anında sahip olmak isteyen, öteki insanların ne dediğini takmayan bireyler olur.

Süperegosu baskın olan bireyler ise; toplumsal kıymetlere çok bağlı ve bunlara katı bir biçimde uyma zaruriliği hisseden, mükemmeliyetçi, hislerini açığa vuramayan, utangaç, daima onay alma gereksiniminde olan, öteki insanların kendileri hakkında ne düşündüğünü ve söylediğini çok dikkate alan bireyler olurlar.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.