Okul Öncesi Periyotta Ruhsal Sağlamlılık

0 1

Erken çocukluk olarak isimlendirdiğimiz 0-6 yaş devri, gelişimde çok değerli bir role sahip. Bilişsel, fizikî, toplumsal, duygusal ve lisan gelişimi açısından ilerleme kaydedilen kritik bir devir. Okul öncesi yılları da erken çocukluk periyodunun bir modülü. Hayatın temelini oluşturan bu periyotta ‘psikolojik sağlamlık’ kavramı farklı bir ehemmiyete sahip. Ruhsal sağlamlık, hiçbir şeyden etkilenmemek, üzülmemek, korkmamak manasına gelmiyor. Kusursuz olmak niyeti de taşımıyor. Ruhsal sağlamlık, temelde özetlersek, kuvvetli hayat şartları karşısında üstesinden gelebilme ve eski haline dönebilme kabiliyetine sahip olma manasına gelir. Olağan şartlarda sistemimiz, hem bedensel hem de ruhsal olarak, istikrarda olmaya odaklanır. Ruhsal sağlamlık karşılaştığımız zorluklar karşısında tekrar istikrara dönebilme kapasitesine sahip olmaktır.

Psikolojik sağlamlığı ana başlık olarak düşünerek alt başlıklarda neler olduğuna bakarsak;

  1. Problem Çözme Hüneri: Geçen ayki yazıda detaylı olarak incelediğimiz sorun çözme marifeti bilhassa kişilerarası bağlantıda anahtar rol oynuyor. Ömrü faal ve uyumlu bir biçimde devam ettirebilmek için büyük ehemmiyete sahip. Sorun çözme marifeti düşük olan çocukların akran reddine uğrama, zorbalığa maruz kalma, toplumsal içe çekilme üzere durumlar açısından risk altında olduğu bilinmektedir. Elbette bahsettiğim durumların tek sebebi sorun çözme marifetine sahip olmama değil; fakat kıymetli bir risk faktörü haline gelmesine yol açabiliyor.

  2. Bağlanma: Bağlanma teorisinin kuramcısı John Bowlby, bir bebeğin birincil bakım veren figürüne/annesine istek ettiği yakınlığı kurması ve devam ettirmesi için gösterdiği her tıp davranışı bağlanma davranışı olarak tanımlar ve bağlanma davranışlarının evrimsel açıdan bebeğin kendini tehlikelerden muhafazayı hedeflediğini öne sürer. Farklı bağlanma tipleri içinde ülkü olarak gerçekleşmesini beklediğimiz ‘Güvenli Bağlanma’ dır. Bağlanma tarzı ‘güvenli’ olan çocuklar ebeveyninden ‘ben buradayım, seni duyuyorum, seni anlıyorum, sana paha veriyorum’ üzere iletiler alır ve bunun sonucunda kendi ile ilgili ‘değerliyim, önemseniyorum, seviliyorum, başa çıkabilirim’ üzere inançlar geliştirir. İşte tüm bunlar gerilim faktörleriyle baş etmede kıymetli kaynaklar olur ve çocuğun ruhsal sağlamlığına yatırım yapar.

  3. Öz Düzenleme: Öz düzenleme hüneri; çocuğun his, niyet ve davranışlarını denetim etme ve yönetme marifetidir. Öz düzenleme stratejisi olmayan ya da yetersiz olan çocuklarda davranış sorunları görülme riski daha fazladır. Çocuğun sahip olduğu bağlanma tarzının öz düzenleme maharet kapasitesini kıymetli ölçüde etkilediğini gösteren araştırmalar bulunmaktadır.

  4. Yardım Alabilme: Yardım alabilme kıymetli bir toplumsal etkileşim sürecidir. Çocuğun benliğinin yardım isteyebilme ve yardımı kabul edebilme kapasitesine sahip olabilmesi çok kıymetlidir. Yardım alabilme; sorun çözme ve öz düzenleme maharetleriyle de bağlıdır. Yardım alabilme kapasitesine sahip olmak çocuğu sorun çözme ve öz düzenleme açısından daha güçlü hale getirir ve ruhsal sağlamlığının artmasına katkıda bulunur.

  5. Doyum Erteleyebilme: Günümüzde çocuklarda karşılaştığımız sıkıntılardan biri çocuğun kendi iradesi ile doyumu erteleyememesidir. Ağır ekran kullanımı, ebeveynlerin çok toleranslı olması ve sağlıklı hudutlar koyma konusunda zorlanması üzere nedenler çocuğun bu beceriyi geliştirmesini zorlaştırabilmektedir. Doyumu erteleyebilme mahareti geliştirmek için çocuğun kendi davranışları üzerinde şuurlu bir denetimi olması gerekir. Çocuğun his, niyet ve vücut duyumlarına dair farkındalığını güçlendirmek, sağlıklı hudutlar koymak, rehber ve model olmak bu marifetin gelişmesine katkı sağlar. Doyumu erteleyebilme öz düzenleme maharetini de destekleyen kıymetli bir kazanımdır.

  6. Özgüven: Genel bir kişilik özelliğidir. Süreksiz bir durum değildir. Fakat hayatta karşılaşın birtakım zorluklar, travmalar kişinin kendine duyduğu itimadın zedelenmesine yol açabilir. Çocuğun kendini bedelli ve kâfi hissetmesi özgüvenin yüksek olmasına değerli bir katkı sağlar. Yapılan araştırmalarda da özgüven ile ruhsal sağlamlık ortasında manalı alaka olduğu görülmüştür.

  7. Sosyal Yeterlilik: Temelde toplumda kabul gören, oyun faaliyetleri başlatan, yeni faaliyetleri ilgi cazip bulan, işbirliğine açık, uyumlanabilen, empati yapabilen, diğerleriyle serbestçe ve çarçabuk etkileşime geçebilen çocuklar toplumsal yetkinliğe sahiptir diyebiliriz. Bu maharetlerin tamamı her yaş kümesinde görülmeyebilir. Birtakım hünerleri kazanabilmek için belli bir bilişsel olgunluğa erişilmesi gerekir. çocuğun yaşına ve gelişimine uygun olarak belirtilen davranışsal kazanımlarının olması kafidir. Toplumsal yeterlilik; sorun çözme, öz düzenleme ve yardım alabilme alanlarıyla da etkileşim halindedir ve ruhsal sağlamlığa müspet katkı sağlar.

  8. Duygu Denetimi: Hisler dış etraf ile münasebet kurma, sürdürme ve sonlandırma süreci için çok değerlidir. His denetimi dinamik bir süreçtir; değişim, esneklik ve ahenk üzere temel bileşenlere sahiptir. His denetim marifetini geliştirmenin birinci şartı duyguyu fark etme ve kabul etmedir. Sonrasında denetim için gereken stratejiyi geliştirmek mümkün olabilir. Ebeveynin bu mevzuda çocuğa rehber ve model olması çok kıymetlidir.

Sonuç olarak; ömrün erken devirlerinden itibaren kaliteli bakım alma, öğrenme fırsatlarına sahip olma, bilişsel/sosyal/öz-düzenleme maharetlerinin olumlu istikamette gelişmesi açısından değerlidir. Sağlıklı bağlanma ve içsel ahenk kaynaklarına sahip olan çocuklar temel hami kaynaklara sahip olur, ömürde karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma ve istikrar haline dönme konusunda daha kâfi ve ruhsal olarak daha sağlam olurlar.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.